कल्पना गर्नुहोस्, तपाईं आफ्नो साथीसँग कुरा गर्दै हुनुहुन्छ र अचानक तपाईंको कुकुरले तपाईंले उल्लेख गरेको नयाँ खेलौनालाई ल्याइदिन्छ जुन उसलाई सिकाइएको थिएन ! यो कुनै काल्पनिक कथा होइन, बरु हालैको वैज्ञानिक अध्ययनले प्रमाणित गरेको वास्तविकता हो। ‘गिफ्टेड’ अर्थात् प्रतिभाशाली कुकुरहरूले आफ्ना मालिकहरूको सामान्य कुराकानी सुनेर नै नयाँ शब्दहरू सिक्न सक्छन्।

यी कुकुरहरूको सबैभन्दा रोचक विशेषता भनेको उनीहरूको ‘ओभरहियरिङ’ अर्थात् कुराकानी सुन्ने क्षमता हो। सामान्य कुकुरहरूले ‘बस्’ वा ‘आऊ’ जस्ता आदेशहरू सिक्छन्, तर यी प्रतिभाशाली कुकुरहरूले वस्तुहरूको नाम (जस्तै खेलौनाहरूको नाम) सुनेर नै सिक्छन्। हालैको एक अध्ययनमा, श्यानी ड्रोर नामक अनुसन्धानकर्ताले १० वटा यस्ता कुकुरहरूलाई परीक्षण गरे। उनीहरूले मालिकहरूले अर्को व्यक्तिसँग नयाँ खेलौनाहरू (जस्तै स्टिङ्गरे वा आर्माडिलो) बारे कुरा गरेको सुने। कुकुरहरूले यो कुराकानी मात्र सुने, तर खेलौनालाई प्रत्यक्ष रूपमा देखेनन् वा छोएनन्। पछि, जब उनीहरूलाई नाम लिएर ल्याउन भने, ७ वटा कुकुरहरूले सही खेलौना ल्याए। यो परिणामले देखाउँछ कि उनीहरूले मात्र सुनेर नै शब्द र वस्तुबीचको सम्बन्ध स्थापित गर्न सक्छन्। के यो तपाईंलाई आश्चर्यजनक लागेन ? यो क्षमता पहिले बाँदर वा डल्फिनहरूमा मात्र देखिएको थियो।

 अनि  यी कुकुरहरूको अर्को अनौठो विशेषता भनेको उनीहरूको स्मृति र सिकाइको गति हो। सामान्य कुकुरहरूले औसतमा १६५ शब्दहरू सिक्न सक्छन्, तर यी गिफ्टेड कुकुरहरूले सयौं शब्दहरू स्मरण गर्न सक्छन्। उदाहरणका लागि, बोर्डर कोली जातको ‘बास्केट’ नामक कुकुरले २०० भन्दा बढी खेलौनाहरूको नाम जान्दछ। टेक्सासकी ल्याब्राडोर ‘अगि’ ले पनि यस्तै क्षमता देखाएकी छ। म्यासाचुसेट्सकी मिनिएचर अस्ट्रेलियन शेफर्ड ‘मग्सी’ ले परीक्षणमा उत्कृष्ट प्रदर्शन गरिन्। यी कुकुरहरूको मस्तिष्कले सामाजिक संकेतहरू (सोशल क्यूज) लाई तीव्र रूपमा प्रशोधन गर्छ, जसले उनीहरूलाई मानिसहरूको कुराकानीबाट सिक्न मद्दत गर्छ। अध्ययनमा, खेलौनालाई अपारदर्शी बाकसमा राखेर नाम उल्लेख गर्दा पनि उनीहरूले सही रूपमा पहिचान गरे, जसले देखाउँछ कि उनीहरूको सिकाइ दृष्टि र श्रवणबीच अलग्गै सम्बन्ध छ। यो प्रक्रिया मानिसका बालबालिकाहरूले अनजानमा शब्दहरू सिक्ने जस्तै छ, तर कुकुरहरूमा यो वयस्क अवस्थामा हुन्छ, जसले उनीहरूको मस्तिष्कको फरक संरचना दर्शाउँछ।

यी विशेषताहरूले हामीलाई पशुहरूको बौद्धिकताको बारेमा नयाँ दृष्टिकोण दिन्छ। अनुसन्धानकर्ता श्यानी ड्रोर भन्छिन्, ‘यो पहिलो पटक हो, हामीले कुकुरहरूको एक विशेष समूहले ओभरहियरिङबाट सिक्न सक्ने क्षमता देखेका छौं।’ पशु विशेषज्ञ हेइडी लिनका अनुसार, ‘पशुहरूमा सोचाइको स्तर हामीले सोचेभन्दा बढी हुन्छ।’ यो अध्ययनले कुकुरहरूको प्रशिक्षण र उनीहरूसँगको सम्बन्धलाई नयाँ आयाम दिन सक्छ। कल्पना गर्नुहोस्, भविष्यमा कुकुरहरूले थेरापी वा सहायता कार्यमा यस्तो क्षमता प्रयोग गरे भने । 

यो रहस्यमय खोजले कुकुरहरूलाई मात्र होइन, हामी मानिसहरूलाई पनि पशुहरूको संसारसँग जोड्छ। अब आफ्नो कुकुरसँग परीक्षण गरेर हेर्नुहोस्  के थाहा, तपाईंको कुकुर पनि यस्तै खुबी भएको सुपरस्टार  पो हो कि !